Succesvolle verduurzaming bij Huis van Bosch

21 jun 2022

Het pand is heel klein, 8 eeuwen oud en verkeerde in een zeer slechte staat. Toch zijn we de uitdaging duurzaamheid nooit uit de weg gegaan. Zowel in energieverbruik als in energieopwekking is het pand zo optimaal mogelijk verduurzaamd, waarbij alle voorzieningen in relatie met de historische waarden zijn geïntegreerd. We hebben dit zo breed mogelijk mee genomen in de restauratie. Dus niet alleen energetisch verduurzamen maar ook gekeken naar wat er mogelijk was in circulair bouwen.

Voor iedereen te bewonderen

Iedereen kan nu het bijzondere woonhuis van Jheronimus Bosch beleven in museum Huis van Bosch. Bij de restauratie zijn de ambachtelijke restauratieve werkzaamheden gecombineerd met moderne technieken. Behoud van authenticiteit en de historische patina is altijd uitgangspunt geweest. Dat was nog niet eenvoudig bij de bouwkundig zeer slechte staat van dit pand. Door de historische waarden te laten prevaleren, maar tegelijk ruimte te zoeken voor nieuwe toevoegingen is het gelukt om de nieuwe voorzieningen zorgvuldig en in balans met de monumentale waarde in te passen. De nieuwe toevoegingen zijn eigentijds vormgegeven, maar hebben allen een relatie met de historische context, zodat ze een interessante nieuwe laag vormen in de geschiedenis van het pand. De subtiele samenhang tussen de monumentale waarden en de nieuwe duurzaamheidsvoorzieningen maakt het Huis van Bosch tot een uniek project.

oorbeelden van verduurzamingsvoorzieningen:

Vloerverwarming

Het gerestaureerde Huis van Bosch heeft onder andere een volledige lucht-water warmtepomp. Deze installatie is zorgvuldig op de zolderverdieping ingepast, onzichtbaar van buitenaf. Ook is er vloerverwarming toegepast in de kelder en begane grond. Voordeel van vloerverwarming is dat het een lage temperatuur verwarming is die de warmte geleidelijk verspreidt. De vloerverwarming in de kelder is in de constructieve betonvloer van de verlaagde vloer opgenomen. Archeologische vondsten zijn hierbij behouden en museaal geïntegreerd. De vloerverwarming van de begane grond is als droog systeem ingepast. De zeer historische vloerconstructie (14e eeuw) is terughoudend gerestaureerd, In de nieuwe afwerkvloer zijn de leidingen opgenomen. Voor de verdiepingen zorgt een gebalanceerde luchtventilatie ervoor dat er voldoende verse lucht is, die tegelijk zorgt voor luchtverwarming. In het pand zijn geen radiatoren opgenomen.

Bouwhistorische waarden behouden

In de oorspronkelijke binnenplaats van het pand is een nieuw trappenhuis toegevoegd. Deze nieuwe elementen zijn als een nieuwe tijdslaag ontworpen, zodat de bouwhistorische waarden aangevuld zijn met een hedendaagse fase. Boven de binnenplaats is een glazen kap die refereert naar de historische kapconstructie die er  in de tijd van Jeroen Bosch geweest is en in de 17e eeuw is verwijderd. In de glasplaten zijn zonnepanelen geïntegreerd. Deze functioneren als een soort zonwering waardoor er minder koeling nodig is. De zonnepanelen leveren onder andere stroom aan de nieuwe LED verlichting in het pand. Daarnaast is al het enkele glas in de oude buitenramen vervangen door geïsoleerd monumentenglas. De oude ramen en kozijnen zijn traditioneel en ambachtelijk hersteld en behouden.

Dakconstructie

Delen van de dakconstructie zijn uit de 15e eeuw, deze zijn ook na de restauratie nog zichtbaar. Om er toch voor te zorgen dat de kap goed bestand is tegen weersinvloeden en er ook een prettige bruikbare zolderruimte ontstaat is het dak vanaf de buitenzijde geïsoleerd. De oude sporen en de spanten zijn dus nog zichtbaar. Op de sporen is een volhouten grenen dakbeschot aangebracht, met erop isolatie en daarop zijn weer de oude dakpannen geplaatst. De isolatieplaten die zijn gebruikt voor het dak waren afgeschreven voor standaard commercieel gebruik. Doordat de platen geen constructieve functie hebben konden ze hier in dit pand prima worden gebruikt en hoefden ze niet te worden weggegooid.

Vlas isolatie

De buitenmuren in het pand zijn geïsoleerd met vlas. Dit is een natuurlijk materiaal. Vlasvezels isoleren niet alleen goed, maar ze zijn ook duurzamer te produceren en het materiaal is in de toekomst goed te recyclen. Ook zorgt het voor een goede vochthuishouding en een prettig binnenklimaat wat hard nodig is in zo’n oud pand

Cradle to cradle

De dakpannen zijn zoveel mogelijk hergebruikt. De pannen die tekort kwamen zijn tweedehands ingekocht. Ook is zoveel mogelijk hout hergebruikt. En waar mogelijk zijn oude planken en balken ingekocht om bijvoorbeeld vloeren te herstellen. Zo kwam de aannemer per toeval tijdens de inkoop van tweedehands materiaal de oude balken uit het ingestorte buurpand (Pearl) tegen. Je kunt ze nu terugvinden in het plafond van de kelder in het Huis van Bosch. Dit is bijzonder, omdat beide panden in de 14e eeuw één groot huis waren, en de 14e-eeuwse balkenconstructie in de kelder dus is hersteld met balken die uit hetzelfde grote huis komen. Dat is nog eens 'cradle to cradle'.

Enkele muren waren zo slecht dat ze opnieuw opgemetseld moesten worden. Dit is gedaan met hergebruik van de oude stenen. De bakstenen zijn netjes schoongemaakt en met authentieke kalkmortel weer opgemetseld. Zelfs het beton dat in de kelder is gestort is niet helemaal nieuw. Hiervoor is betonpuin gebruikt dat is fijngemalen, waardoor het opnieuw kon worden toegepast.

Hergebruik tot op detailniveau

Passend bij een bouwhistorische restauratie en bij de circulaire gedachtegang zijn alle materialen zoveel mogelijk behouden. De uitgesleten treden van de trap zijn zeer terughoudend hersteld, zodat je letterlijk in de voetsporen van Jeroen Bosch kunt lopen. Ook uit latere fasen zijn de elementen zoveel mogelijk behouden. De 19e-eeuwse bedstedewand is gedemonteerd en gerestaureerd. De oude tegelvloer is hierbij met de slijtsporen genummerd en op de oude plek herlegd. Ook zijn alle deuren hergebruikt. Zelfs oude kraaldelen van een kastomtimmering zijn in de wanden op zolder hergebruikt. En aangevuld met nieuwe delen.

Zien verduurzamen, doet verduurzamen