Eerste CO2-neutrale rijksmonument

De Veerensmederij is de voormalige werkplaats van de Hollandse IJzeren Spoorwegmaatschappij, en doet sinds 2010 dienst als theater. Het monumentale gebouw is de thuisbasis van operagezelschap Holland Opera dat voor de verduurzaming te maken had met hoge energiekosten en kampte met onder meer tocht- en warmteproblemen. "De harpiste had tot het laatste moment voor haar optreden handschoenen aan!" vertelt Joke Hoolboom, algemeen directeur van Holland Opera. Kees Jan van Loveren, productieleider bij Holland Opera en coördinator van Theater Veerensmederij, kijkt ernaar uit geen gasrekening meer te ontvangen. “Dat is zo’n enorme kostenpost. En dat er nu tochtvrij en comfortabel van theater of opera kan worden genoten.”

Evelien Schrijver, projectleider Nico de Bont: "Wij werkten met onze vaste partners VB Erfgoed en Architectuur, De Groene Grachten en Kuijpers aan deze prachtige opgave. Samen met onze partners hebben wij gekeken naar wat we kunnen doen, moeten doen en gaan doen. De kunst is samen balans vinden tussen ingrepen plegen en behoud en kritisch blijven doorvragen. Door anders te denken kan er vaak meer dan vooraf gedacht."

Biobased en CO2-neutraal

Omdat het theater tijdens de werkzaamheden in bedrijf bleef en de programmering van Holland Opera doorliep, was het project een enorme logistieke opgave. De verduurzamingsaanpak omvat naast het gasloos maken van het gebouw, nog veel meer en uiteenlopende maatregelen. Onder meer (biobased) gevelisolatie, het plaatsen van een warmtepompinstallatie die gebruik maakt van bodembronnen, optimalisatie van de luchtbehandelingskast en de plaatsing van de radiatoren, een tochtportaal van gerecycled aluminium bij de entree en de installatie van zonnepanelen. De zonnepanelen zijn circulair en in Nederland geproduceerd, met 80% minder CO2-uitstoot bij de productie dan reguliere zonnepanelen. Ze hebben bovendien de kleur van de dakpannen, om de monumentale waarde van het dak zo min mogelijk aan te tasten.

Sanne Beckers, verduurzamingsexpert bij Nico de Bont: "Startpunt is altijd een quickscan. Hoe ligt het gebouw erbij? Hoe wordt het gebruikt? Hier werd het hele theater telkens verwarmd, ook als alleen de kantoren in gebruik zijn. En de voordeur staat altijd op een kier: een warm welkom voor gasten, maar verlies van warmte. We hebben scenario’s uitgewerkt en gewogen op factoren als energiebesparing, circulariteit, biobased en CO2-uitstoot van materialen en gebruik. Met het hele team maakten we de beste, integrale keuze."

Met de verduurzamingsoperatie van 60 gebouwen wil de gemeente Amersfoort dat in 2030 het merendeel van haar eigen panden CO2-neutraal is. Het project Veerensmederij laat zien dat ook voor monumenten vergaande verduurzaming mogelijk is, met behoud van de historische waarden.