Huis van Bosch: duurzame restauratie en herbestemming tot woonhuismuseum

Projectinformatie

Project Huis van Bosch
Locatie 's-Hertogenbosch
Opdrachtgever Gemeente 's-Hertogenbosch
Architect Verlaan & Bouwstra architecten

Het rijksmonument ‘De Kleine Winst’ aan de Markt in ’s-Hertogenbosch is gerestaureerd en veranderd in een prachtig museum: ‘Huis van Bosch’. Met de restauratie en herbestemming is door de Gemeente ’s-Hertogenbosch een fysieke herinneringsplek gecreërd voor Jheronimus Bosch. Daarmee verbinden zij deze  wereldberoemde Bosschenaar blijvend aan de stad en worden 8 eeuwen unieke bouwhistorie zichtbaar gemaakt.

In het voormalige woonhuis/atelier van de schilder Jheronimus Bosch is zijn leven weer zichtbaar en tastbaar aanwezig. Een wens van de Gemeente 's-Hertogenbosch om die sporen zoveel mogelijk te behouden. Zo is bijvoorbeeld op de begane grond een originele spiltrap te zien, met uitgesleten treden uit de tijd van Bosch. En in de gemetselde muren zie je nog talrijke verborgen historische elementen. 

We hebben dit pand zo duurzaam mogelijk gerestaureerd. Projectleider Tom van de Oetelaar van Gemeente 's-Hertogenbosch: "Er zijn veel te restaureren monumenten in onze stad, maar er zijn partijen die beweren dat verduurzaming daarbij ‘onmogelijk’ is. Wij besloten met dit project het tegendeel te bewijzen en het als een lichtend voorbeeld te laten dienen: als het hier kan, kan het overal!”

Doorsnede Huis van Bosch

Bestaande situatie

Bestaande situatie

Duurzame restauratie

Het pand is zo duurzaam mogelijk gerestaureerd. Het pand is én blijft gasloos. Daarnaast is gekozen voor duurzame oplossingen met o.a. led-verlichting, isolatie en een warmtepomp.

Herbestemming

Het ontwerp restauratieplan hield rekening met de wensen van de stichting Jheronimus Bosch Centrum. Zij ontwikkelden een concept voor het woonhuismuseum ‘Huis van Bosch’. In het Huis van Bosch beleef je straks het leven en werken van Jheronimus Bosch. Wie was de persoon achter de wereldberoemde kunstenaar? In een rondgang door het huis wordt de bezoeker meegenomen op een spannende reis. De geschiedenis komt op magische wijze tot leven.

“Hiermee zetten we een belangrijke stap in de terugkeer van Jheronimus Bosch naar onze stad. Het huis waar hij ruim vijf eeuwen geleden woonde en werkte, wordt weer zichtbaar en tastbaar voor publiek.

Wethouder Mike van der Geld

Restauratieteam

Het restauratieteam gaat het komende jaar hard aan de slag om dit bijzondere rijksmonument weer toegankelijk te maken voor publiek. Teamlid Verlaan & Bouwstra architecten maakte het ontwerp voor de restauratie. Samen met Nico de Bont en Installatiebedrijf Kuijpers maakt dit team het komende jaar 8 eeuwen Bossche bouwhistorie weer zichtbaar.

In het nieuws

Verlaan & Bouwstra architecten maakte deze video met een impressie van het toekomstige Huis van Bosch. Leuk om nu al een idee te krijgen van het resultaat!

Zien verduurzamen, doet verduurzamen

Historie van het pand

Het pand heeft een rijke historie. Professor dr. A.M. (Jos) Koldeweij schreef onderstaande passage over de historie van het pand:
Jheronimus Bosch was ongeveer twaalf jaar toen zijn vader, Antonius van Aken, op 12 februari 1462 het huis dat nu geregistreerd is als Markt 29, kocht. De familie Van Aken trok erin en er werd een schildersatelier gevestigd. Jheronimus Bosch zou er wonen en gevormd worden als tekenaar en schilder tot medio 1481. Dat jaar trad hij in het huwelijk met Aleid van de Meervenne en verhuisde hij naar ‘In den Salvatoer’, een veel groter huis uit de familie van zijn vrouw, dat vlakbij lag aan de noordkant van de Markt. Het huis waar de schilder Van Aken woonde en werkte heette in die jaren ‘Sint Anthonis’. Het is verleidelijk te veronderstellen dat Antonius van Aken het door hem verworven woon- en werkhuis zo noemde en het daarmee onder bescherming stelde van zijn eigen naamheilige.Het pand blijft in de familie Van Aken en dus ook in gebruik als schilderatelier tot het in 1523 werd verkocht. Daarna woonden er onder andere ambachtslieden, militairen en onderwijzers.

Sint Anthonis | De Rozenkrans, | De kleine winst
In de vroege zeventiende eeuw draagt het huis als naam ‘De Rozenkrans’. In de negentiende eeuw wordt het ‘De kleine winst’ genoemd en waren er ook een broodbakker en een winkel in galanterieën in gevestigd. Dat verandert vervolgens tot het winkeltje waar religieuze artikelen en souvenirs werden verkocht, de laatste fase in het bestaan van ‘De kleine winst’ voor het werd aangekocht door de stad ’s-Hertogenbosch om te worden gerehabiliteerd tot het ‘Huis van Bosch’.

Alphons Diepenbrock
Eén andere beroemde bewoner heeft het huis gekend: tussen 1888 en 1894 woonde hier in een kamer op de eerste verdieping de componist Alphons Diepenbrock (1862 – 1921), die in die jaren Grieks en Latijn doceerde aan het Bossche Stedelijk Gymnasium.

Rijksmonument
De voorgevel van het huis, dat als Rijksmonument in zijn geheel beschermd is, dateert uit 1875. Achter die facade gaat het laatmiddeleeuwse Huis van Bosch schuil, dat in de vijftiende eeuw een houten pui had met een uitkragende topgevel. Toen had de zolderverdieping dus het grootste vloeroppervlak.
De werkplaats was ongetwijfeld op de begane grond van het helemaal onderkelderde huis. In de vlakgedekte kelder zijn nog restanten teruggevonden van het imposante hoekhuis ‘Melanen’, dat doorliep tot aan de Hinthamerstraat. Dit stadskasteel werd bij de grote stadsbrand van 1419 verwoest waarna het werd opgesplitst in drie woningen. Dit gebeurde vermoedelijk ruim voor de aankoop door Antonius van Aken van het meest zuidelijke pand. De kelder onder het achterhuis had een stenen tongewelf en ook voor het huis onder de stoep, was een werfkelder. De hele kelder was uitsluitend via een trap vanaf de straat bereikbaar. Vanaf de begane grond was de eerste verdieping en de zolder bereikbaar over de nog altijd aanwezige spiltrap. Deze eikenhouten trap, de balklagen en het gebinte van de kap dateren van ongeveer 1463. De vader van Jheronimus Bosch zal dus verantwoordelijk zijn geweest voor een ingrijpende renovatie van het huis, waar hij en zijn schilderende familieleden, waaronder Jheronimus Bosch, ruim een halve eeuw woonden en hun ambacht uitoefenden.

Bron: https://www.denbosch.nl/nl/historie/huis-van-bosch/geschiedenis-van-het-huis-van-bosch-sint-anthonis